Mưa sao băng: môn thể thao "nằm ngửa"
Sao băng là hạt bụi vũ trụ (thường nhỏ hơn hạt gạo) bốc cháy ở độ cao ~100km khi Trái Đất đi qua đuôi bụi của sao chổi. Ngắm mưa sao băng là hoạt động ít thiết bị nhất trong thiên văn: mắt thường + ghế nằm + trời tối. Kính thiên văn hoàn toàn vô dụng vì trường nhìn quá hẹp — sao băng xẹt qua trong tích tắc ở bất kỳ đâu trên trời.
Ba trận mưa lớn nhất trong năm:
| Mưa sao băng | Đỉnh | Tần suất đỉnh | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Quadrantids | ~3–4/1 | ~60–120/giờ | Đỉnh rất ngắn (vài giờ), trời đông lạnh |
| Perseids | ~12–13/8 | ~60–100/giờ | Thời tiết hè đẹp, "mưa sao băng quốc dân" |
| Geminids | ~13–14/12 | ~100–150/giờ | Đều và sáng nhất năm, sao băng chậm, nhiều màu |
Kỹ thuật tối đa hóa số lượng:
- Tránh trăng: năm nào đỉnh trùng trăng tròn thì số lượng giảm 70–80%. Tra pha trăng trước khi lên kế hoạch đi xa.
- Nằm ngửa, nhìn thiên đỉnh: sao băng xuất hiện khắp trời nhưng mật độ cao nhất quanh điểm phát xạ (radiant) — sau nửa đêm radiant lên cao, số lượng tăng gấp đôi so với đầu hôm.
- 20 phút thích nghi tối, không nhìn điện thoại. Mang áo ấm, túi ngủ, đồ uống nóng — bạn sẽ nằm yên 2–3 giờ.
- Chụp ảnh: máy ảnh góc rộng trên tripod, phơi 15–25s liên tục, ISO 1600–3200 — may mắn sẽ "bắt" được vài vệt. Đừng cố chĩa theo radiant; cứ để máy quét vùng trời rộng.
Sao chổi: vị khách bất chợt
Sao chổi sáng đủ để ngắm bằng ống nhòm/kính nhỏ chỉ xuất hiện vài năm một lần và thường được phát hiện trước vài tháng. Khi có sao chổi sáng:
- Ống nhòm 10×50 là thiết bị lý tưởng: đuôi sao chổi dài hàng độ, cần trường rộng.
- Chụp bằng máy ảnh + lens 50–135mm trên tripod: phơi 5–15s, stack nhiều khung.
- Theo dõi thông báo từ cộng đồng thiên văn Việt Nam và các trang như spaceweather.com — sao chổi không chờ ai.
ISS và vệ tinh: "sao" di chuyển
Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS) khi bay qua có độ sáng vượt mọi ngôi sao (tới cấp −4) — một đốm sáng trắng di chuyển nhanh, không nhấp nháy (khác máy bay). Cách săn:
- Tra giờ bay qua chính xác theo vị trí trong Clear Outside, SkySafari hoặc heavens-above.com — ISS chỉ bay qua vài phút, phải biết trước giờ và hướng.
- Mắt thường là đủ; ống nhòm 10× có thể thấy hình dáng "chữ H" của trạm trong điều kiện lý tưởng.
- Starlink "đoàn tàu": sau mỗi lần phóng, hàng chục vệ tinh bay thành hàng — gây tranh cãi trong giới thiên văn vì ô nhiễm sáng, nhưng là cảnh tượng ấn tượng cho người mới.
Mẹo chụp ISS bay qua: phơi sáng dài 30s–2 phút với góc rộng để ghi lại vệt sáng cắt ngang trời — hoặc thử thách cao hơn: chụp ISS đi qua đĩa Mặt Trời/Mặt Trăng (cần tính toán thời gian–địa điểm chính xác tới từng giây, dùng transit-finder.com).