"Quang" có nhiều loại quang
Dự báo thời tiết thông thường chỉ nói "ít mây" — vô dụng cho thiên văn. Người ngắm sao cần biết mây ở tầng nào, vì mỗi tầng phá một thứ khác nhau:
| Tầng mây | Độ cao | Tác hại với quan sát |
|---|---|---|
| Mây cao (ti, Ci) | > 6km | Mỏng, khó thấy ban ngày — nhưng làm mờ sao, giết transparency, quầng quanh Mặt Trăng. Kẻ thù thầm lặng số một của deep-sky |
| Mây trung (Ac, As) | 2–6km | Che mờ/mờ hẳn mục tiêu; vẫn ngắm được vật sáng |
| Mây thấp (Sc, St, sương mù) | < 2km | Che hẳn — ở nhà |
Một đêm "trông quang" nhưng mây cao 40% sẽ cho bạn buổi săn thiên hà thất bại — trong khi app thời tiết thường vẫn báo "ít mây". Đó là lý do dân thiên văn không dùng app thời tiết thường.
Clear Outside: dự báo kiểu "đèn giao thông"
Clear Outside (miễn phí, phủ toàn cầu, dùng tốt ở Việt Nam) trình bày mỗi giờ dưới dạng hàng ô màu — xanh là tốt, đỏ là xấu — cho từng yếu tố:
- Mây 3 tầng riêng biệt + tổng: hãy nhìn cả ba, đừng chỉ nhìn "% mây tổng".
- Seeing và transparency dự báo theo mô hình khí quyển.
- Điểm sương (dew point) và chênh lệch với nhiệt độ — cảnh báo sương đọng trên kính.
- Ba mốc chạng vạng theo giờ địa phương — để lên lịch giờ G.
- Giờ ISS bay qua và ước tính Bortle của địa điểm.
Thói quen: check trước 1 ngày (để lên kế hoạch) và trước 2 giờ (quyết định có đi hay ở nhà).
Đối chiếu 2–3 nguồn độc lập
Không mô hình nào đúng 100%. Dân chuyên nghiệp luôn đối chiếu:
- Clear Outside — chuyên biệt thiên văn, mô hình toàn cầu.
- Meteoblue — biểu đồ mây theo độ cao chi tiết, seeing theo lớp khí quyển; có điểm dự báo cho nhiều địa danh Việt Nam.
- Windy — animation mây/vệ tinh theo thời gian thực, gió các tầng (gió tầng cao mạnh = seeing kém).
- Ảnh vệ tinh thực tế (trên Windy/meteoblue): trước giờ đi, nhìn ảnh mây vệ tinh 1–2 giờ gần nhất — mô hình có thể sai, vệ tinh thì không.
Quy tắc ra quyết định: cả 3 nguồn đều cho mây thấp+trung < 20% → đi. Một nguồn báo xấu → cân nhắc điểm dự phòng. Hai nguồn báo xấu → ở nhà, dành buổi tối đọc sách thiên văn.
Đặc thù Việt Nam
- Mùa mưa (tháng 5–10 miền Nam, tháng 8–11 miền Trung): giông chiều thường tan sau 21–22h — đừng vội hủy kế hoạch từ chiều; check lại lúc 20h. Sau giông, transparency thường tuyệt vời (mưa rửa sạch bụi).
- Mùa khô miền Bắc (tháng 11–3): trời quang nhiều nhưng sương mù và ô nhiễm bụi mịn có thể giết transparency — ngày nào AQI cao thì đêm đó đừng kỳ vọng deep-sky.
- Gió mùa đông bắc: gió tầng cao mạnh → seeing kém (hành tinh nhòe) nhưng trời thường quang — hợp ngắm cụm sao, sao đôi hơn là hành tinh.